Chuyên ngành Đào tạo
[20/9/2015]

Mập chưa hẳn là béo phì dù người béo phì và người có thể trạng mập theo cách hiểu thông thường là khá giống nhau. Một điều khá khó giải quyết là mặc dù ai cũng đồng ý về những tác hại của béo phì nhưng các chuyên gia vẫn chưa nhất trí tiêu chuẩn để chẩn đoán béo phì.

          Béo phì (tiếng Anh gọi là obesity) là tình trạng tích lũy mỡ quá mức và không bình thường tại một vùng cơ thể hay toàn thân đến mức ảnh hưởng tới sức khỏe (Định nghĩa theo WHO). Với cách định nghĩa này dễ thấy là lượng mỡ có liên quan trực tiếp đến tình trạng béo phì. Tuy nhiên, những người cao to (như người Âu Mỹ) thường có lượng mỡ cao nhiều hơn người thấp bé (người châu Á). Vậy thì người Âu Mỹ sẽ dễ béo phì hơn người Châu Á? Rõ ràng là không hẳn như vậy. Do đó, vấn đề đặt ra là, nếu có một tiêu chuẩn chung, tỷ lệ mỡ so với trọng lượng cơ thể phải chiếm bao nhiêu phần trăm thì được xem là có nguy hại cho sức khoẻ? Phải căn cứ vào tiêu chuẩn nào để chẩn đoán? BMI có phải là tiêu chuẩn vàng hay không? Có thể áp dụng những tiêu chuẩn chẩn đoán đang dùng trong các nước Âu Mĩ cho người Việt chúng ta hay không? Vấn đề khó khăn này không chỉ tồn tại ở nước ta mà còn đang làm khó các nước đang phát triển khác.

  Lượng mỡ trong cơ thể có thể đo bằng nhiều phương pháp. Hiện nay phương pháp chuẩn để đo lượng mỡ là sử dụng máy X-quang song tuyến DXA (Dual-energy X-ray Absorptiometry). Theo phương pháp này và như tên gọi, máy dùng hai tia X quang chiếu vào cơ thể và dựa vào tín hiệu mà hai tia X-quang phát ra, cùng với một số giả định về sự phân phối hóa chất, người ta có thể xác định có bao nhiêu kílô chất béo, bao nhiêu lượng nạc, bao nhiêu xương, v.v… trong cơ thể. Có thể nói đây là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán béo phì vì giới y khoa thế giới nói chung đều nhất trí, không ai tranh cãi thêm về giá trị và sự hợp lí của nó.Theo tiêu chuẩn này, bất cứ người đàn ông nào có tỷ lệ chất béo cao hơn 25% hay bất cứ phụ nữ nào có tỷ lệ chất béo cao hơn 35% được xem là “béo phì”. 

  Tuy nhiên, máy này thường rất đắt tiền và không phải bệnh viện nào cũng có được. Do đó, thay vì đo bằng máy, các nhà khoa học tìm một cách tính gián tiếp dựa vào trọng lượng và chiều cao. Cách tính này được nhà toán học Bỉ tên Adolphe Quetelet phát triển vào thế kỷ 19. Công thức của Quetelet ngày nay được biết đến dưới một cái tên là BMI (body mass index) hay chỉ số trọng lượng cơ thể. Chỉ số này được tính bằng cách lấy trọng lượng (kg) chia cho chiều cao bình phương (m2).

Ví dụ: Tác giả bài viết nặng 80kg và cao 1,75 m, thì chỉ số BMI là 80:(1,75x1,75) = 26,1 kg/m2.

Có thể tính và cho kết quả trực tuyến theo địa chỉ sau: http://www.uniprix.com/en/body-mass-index-calculator?gclid=CNb-7Zvo8MUCFQEHaQodGGIAEA

Theo khuyến cáo của tổ chức Y tế thế giới (WHO), bất cứ ai có BMI bằng hoặc cao hơn 25kg/m2 được xem là quá cân (over-weight), và BMI bằng hoặc cao hơn 30kg/m2 là béo phì. Xem bảng Tiêu chuẩn phân định trọng lượng cho người Âu Mĩ sau:

  Theo cách phân loại đó, béo phì là một phần của quá cân. Nếu theo tiêu chuẩn này, ở Việt Nam chỉ có khoảng 3 – 5% dân số ở TP.HCM trên 20 tuổi là béo phì, và khoảng 25 – 30% là quá cân. Trong khi tại Mỹ thì sẽ có một “đại dịch” béo phì trong hai ba chục năm nữa. Tại sao lại như vậy?

Cần nhắc lại là chỉ số này dùng thay thế cho việc phải đo DXA để đơn giản hơn trong chẩn đoán chứ không phải hoàn toàn thay thế cho việc đo DXA. Sở dĩ như vậy vì BMI được tính dựa vào tương quan trọng lượng và chiều cao. Mà trọng lượng lại gồm 4 thành phần chính: Chất nạc , Chất béo, Xương cùng Mô liên kết và Nước.  BMI không đủ thông minh để phân biệt được các thành phần này, cụ thể là Nạc và Béo. Để đơn giản hãy xem ví dụ sau:

Johnny Bravo

80 kg

Nặng

80 kg

wolverine

1m 75

Cao

1m 75

26,1

BMI

26,1

Rõ ràng BMI không thể là một chỉ số vàng để chẩn đoán béo phì, vì nó không phản ảnh chính xác tình trạng béo phì. Hai người A và B có thể có cùng BMI, nhưng tỉ lệ chất béo hoàn toàn khác nhau, vì có thể A có nhiều chất nạc, trong khi đó B có nhiều chất béo, và BMI không phân biệt nạc hay béo.  Như trên, nếu dùng BMI để chẩn đoán quá cân hay béo phì, thì các nhân vật như Brad Pitt, George Clooney, và Michael Jordan đều được xem là “quá cân” cả!  Thêm nữa, nếu dùng chỉ số BMI > 30 thì tài tử Sylvester Stallone được xem là béo phì! 

Một vấn đề lớn khác là dùng tiêu chuẩn BMI nào cho người Châu Á?

        Không nên dùng tiêu chuẩn BMI>30 như trên của người Âu Mĩ để chẩn đoán béo phì cho người châu Á, vì áp dụng máy móc như thế sẽ gây sai lầm trong chẩn đoán. Chẩn đoán béo phì chỉ nên dựa vào tiêu chuẩn vàng, tức là dựa vào tỉ lệ chất béo (TLCB), đo bằng máy DXA mới chính xác. Như đã bàn lúc đầu, Tiêu chuẩn béo phì là TLCB>35% cho nữ giới và >25% cho nam giới không phân biệt chủng tộc. Trong điều kiện chưa được đo DXA phổ biến như hiện nay, có một phương pháp tính TLCB thay thế khá hiệu quả dựa vào 2 chỉ số: Độ tuổi và BMI. Đó là phương trình do Gallagher và đồng nghiệp phát triển. Theo phương trình này, TLCB cho người Á châu có thể ước tính như sau:

Đối với phụ nữ: TLCB = 63,7 – (735:BMI)+ (0,029xTuổi)

Đối với đàn ông: TLCB = 51,6 – (735/BMI) + (0,029xTuổi)

Trong đó: Tuổi tính theo năm.

Các bạn có thể tự tính TLCB của mình bằng cách thay BMI và số tuổi vào phương trình trên. Ví dụ: Nếu là nam, BMI= 26,1 và tuổi là 24 thì TLCB là:

51,6 – (735/26,1) + (0,029x24) = 24,136

        Ngược lại vấn đề: “BMI nào là phù hợp cho người châu Á?” Hay là “Chỉ số BMI tối thiểu bao nhiêu để có thể nói một người đàn ông có TLCB > 25% và một phụ nữ có TLCB > 35%?”  

Nếu thế tiêu chuẩn 25 và 35 vào hai phương trình trên, câu trả lời cho câu hỏi trên là hai bất phương trình:

            Đối với phụ nữ:   BMI > 735 / (28.7 + 0,029*Tuổi)

            Đối với đàn ông: BMI > 735 / (26.6 + 0,029*Tuổi)

Thay các độ tuổi khác nhau của phụ nữ và đàn ông châu Á vào hai bất phương trình trên, ta có BMI tối thiểu như sau:

Độ tuổi

Phụ nữ

Đàn ông

20

>25,1

>27,0

25

>25,0

>26,9

30

>24,9

>26,8

35

>24,7

>26,6

40

>24,6

>26,5

45

>24,5

>26,3

50

>24,4

>26,2

55

>24,3

>26,1

60

>24,1

>25,9

65

>24,0

>25,8

70

>23,9

>25,7

75

>23,8

>25,5

80

>23,7

>25,4

85

>23,6

>25,3

90

>23,5

>25,2

Những cách tính toán đã trình bày trên không thể thay thế DXA được, vì vẫn còn một số sai sót nhỏ. Do đó có thể một số chẩn đoán dựa theo sẽ không hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, lợi thế lớn của cách tính trên là rất đơn giản, bất cứ ai cũng có thể làm được. Chỉ cần biết chiều cao, trọng lượng, và độ tuổi (tức là những thông tin ai cũng có thể dễ dàng biết rõ ràng) chúng ta có thể ước đoán tỉ lệ chất béo trong cơ thể khá chính xác, và biết mình có phải “béo phì” hay không.

Tài liệu tham khảo:

http://tuanvannguyen.blogspot.jp/2015/06/khoe-nghien-cuu-moi-xuat-ban-beo-phi-o.html

http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0127198

http://suckhoedoisong.vn/ban-can-biet-ve-y-hoc/chuan-moi-chan-doan-beo-phi-o-nguoi-viet-nam-20150528191827425.htm

http://vietsciences.free.fr/timhieu/khoahoc/ykhoa/taisaotamap.htm

http://vietsciences.free.fr/timhieu/khoahoc/ykhoa/tieuchuanchandoanbeophi.htm

(Hình ảnh trong bài được lấy từ nhiều nguồn khác nhau)

DS. Trần Ngọc Nghĩa

Các tin khác

Bản in  

Gửi bạn bè  Lên đầu trang     Trở về
 

Ngành Dược

Ngành Nha

Ngành Điều dưỡng

Địa điểm

Các Thể loại tin tức khác
 
ĐĂNG NHẬP NHANH
  Liên Kết
Website đào tạo